November is de maand van herdenken. Traditioneel worden de overledenen herdacht met Allerzielen, een vastgesteld moment waarbij vroeger alle overledenen hardop in de kerk werden voorgedragen. Tegenwoordig gebeurt dat gedenken vaak op andere momenten en op een hele persoonlijke en creatieve manier. Soms komt het gedenken ook naar je toe: iets doet je herinneren aan iemand die je bent verloren, zonder dat je daar nu zelf iets voor hoeft te doen.

In die hoedanigheid hebben wij een merkwaardig roodborstje in de tuin. Het vogeltje heeft de neiging om op de deurklink van de achterdeur te gaan zitten en zo naar binnen te gluren. Dat doet ze meerdere malen, structureel. Wanneer ik in de tuin ben, is ze vaak vlakbij, waarschijnlijk om in de gaten te houden dat de snoeischaar niet te veel takken weghaalt. Het beestje heeft onze achtertuin, denk ik, gebombardeerd tot haar territorium; roodborstjes schijnen nogal territoriale vogels te zijn.

Zodoende heb ik de vogel ook maar een naam gegeven: Yvonne. Zo heette mijn schoonmoeder. U zult misschien denken: lekker vriendelijk. Maar zo bedoel ik het natuurlijk niet. Mijn schoonmoeder heeft ongeveer tien jaar geworsteld met een ernstige longziekte (COPD) en is uiteindelijk daaraan, op veel te jonge leeftijd (66), overleden. Deze week is dat precies twee jaar geleden.

Met lede ogen zagen wij hoeveel dingen ze aan zich voorbij moest laten gaan. Het was juist een enorm ondernemende en moderne vrouw. Hoewel ze nog altijd plannen maakte, kwam daar niet zoveel meer van terecht. Haar longen bepaalden haar ritme, zowel overdag als ’s nachts. We gunnen haar de vrijheid die we terugzien in het roodborstje: vrij en ongedwongen, kwetterend van plezier in de tuin. En toch in de buurt van haar kleinkinderen, want wij denken dat de vogel vooral wil zien hoe het met onze kinderen gaat.

Betekenis geven aan verlies kent soms merkwaardige kronkels en uitingen. U zou zich verbazen hoe vaak patiënten soortgelijke verhalen met ons delen over hun overleden naasten en dit soort ervaringen. Het werkt troostend als je de ruimte krijgt om zonder voorbehoud te spreken over degene die je mist en je gedachten kunt laten gaan over manieren waarop diegene misschien toch nog in de buurt is.

We zijn dan ook gewend om daar nu juist naar te vragen. Soms voelt iemand rondom slapen en waken iemands nabijheid. Soms horen ze duidelijk nog iemand tegen hen praten. Het is niet vreemd als je grote delen van het leven met iemand hebt doorgebracht. Weten dat iemand overleden is, is één ding; het daadwerkelijk doorvoelen is iets heel anders: pijnlijk, en soms ook heel mooi.

Voor mij betekent dit dat ik kleine gesprekjes voer met het roodborstje. “Fijn dat je er bent, ben je lekker aan het rommelen in de tuin?” Dat soort opmerkingen. Je weet maar nooit, ik moet toch mijn schoonmoeder te vriend houden.

Met vriendelijke groet,
Namens de Geestelijke Verzorging
Ben Rumping

Meer ervaringsverhalen